Handgeknoopt tapijt of kelim: wat is het verschil?

In onze galerie in Groningen liggen ze naast elkaar: Perzische tapijten met een fluweelzachte pool en kelims met krachtige, grafische motieven. Een vraag die we vaak krijgen: wat is eigenlijk het verschil? Hieronder leggen we het uit.

Wat is een handgeknoopt tapijt?

Een handgeknoopt tapijt wordt gemaakt op een weefgetouw met verticale kettingdraden. De weefster legt om elk paar kettingdraden een kort stukje garen en knoopt het vast. Na elke rij knopen volgen één of meer inslagdraden die de knopen op hun plaats houden. De uiteinden van de knopen vormen samen de pool, die daarna op gelijke hoogte wordt afgeschoren.

Welke knopen worden gebruikt?

• De symmetrische knoop (Turkse of Ghiordes-knoop): veel gebruikt in Turkije, de Kaukasus en door veel dorps- en nomadenweefsters.
• De asymmetrische knoop (Perzische of Senneh-knoop): geschikt voor heel fijne, gedetailleerde patronen en veel te zien bij Perzische stadstapijten.

Hoe meer knopen per oppervlakte, hoe fijner het patroon kan worden. Een hoge knoopdichtheid betekent ook meer werk: één tapijt kan maanden werk zijn.

Wat is een kelim?

Een kelim (ook kilim) is een platweefsel. Er wordt niet geknoopt, dus er is geen pool. De weefster vlecht gekleurde inslagdraden door de kettingdraden en slaat ze stevig aan, zodat de ketting vrijwel helemaal bedekt raakt. Het patroon zit in het weefsel zelf.

Waarom heeft een kelim kleine spleetjes?

Veel kelims worden geweven met de spleettechniek (slit weave). Waar twee kleurvlakken elkaar raken, keert elke inslagdraad om bij zijn eigen kettingdraad. Daardoor ontstaat op de grens een klein verticaal spleetje. Dat is geen fout, maar een kenmerk van het ambacht. Daarom zie je bij kelims vaak getrapte, geometrische vormen zoals ruiten, driehoeken en haakmotieven.

Omdat het patroon aan beide kanten zichtbaar is, zijn veel kelims omkeerbaar. Van oudsher worden ze ook gebruikt als deken, wandkleed of tas.

Wat zijn de belangrijkste verschillen?

Welke materialen worden gebruikt: wol, zijde of katoen?

Wol is het belangrijkste materiaal voor tapijten en kelims. Goede schapenwol is veerkrachtig, neemt kleur mooi op en bevat van nature lanoline, waardoor ze vuil een beetje afstoot. Na verloop van tijd krijgt goede wol een mooie glans.

Zijde zie je vooral bij fijne handgeknoopte tapijten, als hoofdmateriaal of als accent in details. Zijde maakt heel fijne knopen mogelijk en glanst prachtig, maar is kwetsbaarder dan wol.

Katoen wordt vaak gebruikt voor de ketting en inslag, het geraamte van het kleed. Het is sterk en houdt het kleed mooi recht. Nomadische weefsters gebruiken vaak wol, omdat ze dat zelf hebben.

Ook de kleurstof telt. Van oudsher worden natuurlijke kleurstoffen gebruikt, zoals meekrap voor rood en indigo voor blauw. Daarnaast worden ook synthetische kleurstoffen gebruikt.

Uit welke landen komen tapijten en kelims?

Beide hebben hun wortels in een gebied van Noord-Afrika tot Centraal-Azië:

• Iran (Perzië): wereldberoemd om handgeknoopte tapijten, van fijne stadstapijten tot krachtige nomadenstukken. Ook kelims.
• Turkije (Anatolië): een lange traditie van tapijten én kelims met sterke kleuren en symboliek.
• De Kaukasus: geometrische, kleurrijke tapijten en platweefsels.
• Afghanistan en Pakistan: tribale tapijten en ook moderne ontwerpen, zoals de Ziegler-stijl.
• Marokko: de bakermat van het Berber-kleed, vaak met een hoge, wollige pool.
• India en Nepal: handgeknoopte tapijten in klassieke en moderne stijl.

De herkomst ziet u terug in motieven, kleuren, knoop en materiaal.

Hoe onderhoudt u een tapijt of kelim?

Handgeknoopt tapijt

• Stofzuig regelmatig in de richting van de pool, bij voorkeur zonder draaiende borstel en niet over de franjes.
• Draai het tapijt af en toe, zodat het gelijkmatig slijt en verkleurt.
• Vlekken: direct deppen met een schone, vochtige doek. Niet wrijven.
• Motten voorkomen: stofzuig ook onder meubels en berg een tapijt schoon en droog op.

Kelim

• Gebruik een antislipondergrond tegen schuiven en slijtage.
• Stofzuig voorzichtig, zonder borstel of op een lage stand.
• Draai de kelim om: omdat hij omkeerbaar is, slijt hij zo gelijkmatiger.
• Uitkloppen mag, voorzichtig over een rek.

Voor allebei geldt: laat een grondige reiniging en reparaties doen door een specialist.

Wat bepaalt de prijs?

Er bestaat geen vaste prijs per vierkante meter. De waarde hangt af van:

1. Techniek en arbeid: knopen kost meer tijd dan weven, en een hoge knoopdichtheid nog meer.
2. Materiaal: zijde en hoogwaardige wol zijn duurder.
3. Kleurstoffen: natuurlijk verven vraagt meer kennis en werk.
4. Afmeting: grote stukken zijn veel meer werk.
5. Herkomst en stijl: sommige regio's en weefcentra hebben een grote naam.
6. Leeftijd en staat: antieke stukken in goede staat kunnen extra waardevol zijn.
7. Uitvoering: hoe regelmatig en harmonieus is het patroon?

Een kelim is daarom meestal goedkoper dan een handgeknoopt tapijt van dezelfde maat. Dat zegt niets over de schoonheid: een mooie oude kelim kan een echt kunstwerk zijn.

Hoe herkent u een echt handgeknoopt tapijt of een echte kelim?

• Bekijk de achterkant. Bij een handgeknoopt tapijt ziet u het patroon duidelijk, met losse knoopjes die net niet allemaal gelijk zijn. Een machinaal kleed is aan de achterkant opvallend regelmatig. Een getuft kleed heeft vaak een achterkant van lijm en doek.
• De franjes zijn de kettingdraden. Bij handwerk lopen de franjes door het hele kleed. Zijn ze aangenaaid of vastgeplakt, dan is het meestal geen handwerk.
• Kleine onregelmatigheden. Een net iets afwijkende maat, een motief dat verschilt of subtiele kleurverschillen (abrash) wijzen op handwerk.
• Kelim: beide kanten. Het patroon is aan beide kanten bijna even goed zichtbaar, vaak met spleetjes tussen kleurvlakken.

Het betrouwbaarst is kopen bij een vakhandel die de herkomst kent en u eerlijk adviseert.

Veelgestelde vragen

Is een kelim een tapijt?

In de brede zin wel: het is een vloerkleed. Technisch is een kelim een platweefsel zonder pool, terwijl een klassiek Oosters tapijt geknoopt is en een pool heeft.

Wat gaat langer mee?

Beide kunnen bij goed onderhoud generaties meegaan. Bij een handgeknoopt tapijt van goede wol vangt de pool slijtage op. Een kelim is dunner, maar omkeerbaar, en is met een antislipondergrond prima voor dagelijks gebruik.

Welke past het best bij mijn interieur?

Een handgeknoopt tapijt geeft warmte en rust en past in klassieke en moderne interieurs. Een kelim is grafisch en licht en past mooi in Scandinavische, industriële en eclectische interieurs, ook als wandkleed.

Kan een kelim op vloerverwarming?

Ja. Een dunne kelim laat warmte goed door. Ook een wollen handgeknoopt tapijt kan meestal goed op vloerverwarming liggen, al isoleert het wat meer.

Wat is het verschil tussen een kelim en een Berber-kleed?

Een Berber-kleed uit Marokko is meestal geknoopt, vaak met een hoge, wollige pool. Een kelim is geweven en plat.

Kom het verschil zelf voelen in Groningen

Het verschil leest u in een blog, maar u voelt het pas als u met uw hand over de pool strijkt of een kelim omdraait. In onze galerie aan het Gedempte Zuiderdiep 71 in Groningen laten we het u graag zien. Galerie Hamming van Seventer is een familiegalerie die sinds 1994 authentieke handgeknoopte Oosterse tapijten, kelims en Berber-kleden selecteert, met ook galeries in Hilversum en Amstelveen.

Wilt u eerst zien hoe een kleed bij u thuis valt? Met onze gratis zichtservice aan huis brengen we een selectie bij u langs.

👉 Bekijk de collectie op www.kelim.nl, bel ons in Groningen op 050-318 6797 of mail naar info@kelim.nl. U bent van harte welkom van dinsdag t/m vrijdag van 11:00 tot 18:00 uur en op zaterdag van 10:00 tot 17:00 uur.